Uit de kerk gestolen

Online registratie van kunstdiefstallen in kerken en kloosters

Jaarlijks stelt het Art Research Team van de Federale Politie zo'n 260 kunstdiefstallen vast in ons land. Ruim één vierde van die diefstallen gebeurt in kerken. Ruw geschat gaat het om zo'n anderhalve kunstdiefstal per week. En dat is slechts het topje van de ijsberg, want heel wat kerkdiefstallen worden helemaal niet aangegeven.

Preventie, een must!

De cijfers tonen aan dat preventie noodzakelijk is. Een eerste stap in de goede richting is het opmaken van een goede inventaris met digitale kleurenfoto's. Als je niet weet wat je in huis hebt, kun je het moeilijk op een adequate manier beschermen. Bovendien is de kans klein dat een gestolen object kan worden opgespoord als er geen of onvoldoende specifiek fotomateriaal voorhanden is. Informatie over unieke kenmerken (merktekens, opschriften, inscripties, lokale beschadigingen, ...) verhoogt de kans dat een gestolen object herkend wordt.

Met het registratie- en ontsluitingsproject Religieus erfgoed online, dat in 2007 opgestart werd samen met het Expertisecentrum Centrum voor Religieuze Kunst en Cultuur vzw (CRKC), zorgde de Provincie Oost-Vlaanderen er alvast voor dat via een online databanksysteem collectiebeheerders op een veilige manier hun erfgoed in kaart kunnen brengen en beheren. De klassieke papieren inventaris wordt vervangen door een multifunctioneel digitaal beheersinstrument dat ook het inventarisnazicht bevordert. Dat nazicht zou idealiter minimaal één maal per jaar moeten gebeuren, maar zelfs dat is onvoldoende om tijdig een diefstal zonder braak te kunnen vaststellen. Daarvoor is de permanente opmerkzaamheid van de erfgoedbeheerder(s) van groot belang. Die CRKC-databank fungeert ook als werkinstrument ter ondersteuning van de provinciale advisering inzake conservatie, restauratie, collectiemobiliteit en van de depotwerking in het algemeen. Eind 2009 telde de CRKC-databank ca. 70.000 geregistreerde objecten, waarvan bijna 21.000 uit Oost-Vlaanderen of ongeveer één derde van de collecties beheerd door de Oost-Vlaamse kerkbesturen.

Aan de databank is een publiekswebsite www.religieuserfgoed.be verbonden die fungeert als portaalsite voor het Vlaams religieus erfgoed. Maandelijks komen meer dan 3.000 bezoekers hier terecht voor inhoudelijke of praktische informatie. Ze vinden er een activiteitenkalender, een gespecialiseerde nieuwsrubriek, duiding bij de betekenis van het religieus erfgoed en maken er kennis met de verschillende erfgoedactoren die erfgoedbeheerders verder op weg kunnen helpen. Daarnaast worden er allerlei tips rond behoud en beheer samengebracht, onder meer rond de beveiliging van locaties en objecten. Heel wat preventietips, opgesteld in samenwerking met de Federale Politie, kunnen eenvoudig en zo goed als kosteloos worden toegepast. Vooral het engagement van lokale vrijwilligers is hierbij cruciaal.

Elk jaar vindt in het kader van het project Religieus erfgoed online een thematisch vormingsinitiatief plaats voor beheerders van religieus erfgoed, dat in samenwerking met verschillende partners wordt georganiseerd. Dat hierbij de kaart getrokken wordt van de preventieve erfgoedzorg bewijzen de onderwerpen die reeds aan bod kwamen: religieus erfgoed inventariseren, bewaren, opslaan, beveiligen, ...

Diefstal! Wat nu?

Wanneer er dan toch - ondanks de preventiemaatregelen - een diefstal plaatsvindt, is het belangrijk zo snel mogelijk na de feiten aangifte te doen bij de lokale politie. Dat dit in het geval van een kerkdiefstal dikwijls niet gebeurt, komt meestal door het laattijdig besef dat er een kunstvoorwerp uit de kerk verdwenen is en dus door het gebrek aan een actuele kerkinventaris en een regelmatig inventarisnazicht.

Naast de opmaak van een proces verbaal bij de lokale politie draagt een brede kennisgeving en verspreiding van informatie over het gestolen kunstwerk bij tot de opsporing ervan. Sinds juni 2009 is het mogelijk om een diefstal kenbaar te maken via de online databank voor gestolen religieuze objecten beheerd door het Art Research Team van de Federale Politie. De databank is gekoppeld aan de portaalwebsite www.religieuserfgoed.be en werkt interactief. Op die manier is een directe samenwerking mogelijk tussen bezoekers van de website en de Federale Politie en kan er korter op de bal worden gespeeld.

Via het aangifteformulier op de website kan een diefstal rechtstreeks aan het onderzoeksteam voor kunstdiefstallen van de Federale Politie worden gerapporteerd, die de gestolen objecten dan - na controle - registreert in de databank. Op de website resulteert dit in een lijst met gestolen objecten, geïllustreerd met foto's en voorzien van een korte beschrijving, volgens de internationale standaarden van Interpol. Wanneer iemand een object uit de lijst meent te hebben opgemerkt, kan die persoon - bijvoorbeeld een antiquair die een voorwerp aangeboden krijgt om te verkopen - een signalement versturen naar datzelfde onderzoeksteam.

Dit nieuwe initiatief - een samenwerking tussen de partners van het project Religieus erfgoed online (het CRKC en de diensten erfgoed van de provincies Oost-Vlaanderen en Antwerpen) en het Art Research Team van de Federale Politie - vervangt geenszins een officiële aangifte bij de lokale politie, maar het vergroot wel de kans dat het gestolen religieus erfgoed teruggevonden wordt. Toeval of niet, maar in 2009 daalde het aantal kerkdiefstallen voor het eerst in jaren en wel met maar liefst één derde!

Contact

dienst Erfgoed
PAC Het Zuid
Woodrow Wilsonplein 2
9000 Gent